Rewolucja flamingów

Od 30 maja 2026 roku, nieprzerwanie, dzień w dzień tysiące Albańczyków wychodzi na ulicę, by uczestniczyć w antyrządowych protestach. Albania już od dawna nie była tak zjednoczona jak teraz. Media szybko określiły oddolny ruch społeczny jako rewolucja flamingów. O co tak naprawdę chodzi w protestach i jak my, obywatele Unii Europejskiej możemy wspierać Albańczyków?

Albania jest krajem o powierzchni zaledwie 28 748 km². Dla porównania to niewiele mniej niż powierzchnia województwa wielkopolskiego w Polsce. Około 75% jego powierzchni stanowią góry, dwa morza: Adriatyckie i Jońskie dają około 400 km linii brzegowej, do tego rzeki, jeziora, kaniony, wodospady. Można by rzec – idealne warunki do rozwijania turystyki. I tak też w ostatnich latach się dzieje. Kraj liczący 2,8 miliona ludności odwiedza ponad 12 milionów turystów rocznie.

Rząd od lat inwestuje w rozwój turystyki. Jeszcze kilka lat temu Albania kojarzyła się przede wszystkich z tanimi wakacjami. Tych, którzy nie wyjechali poza kurort raczej nie zachwycała, bo nie miała czym. Kurorty są prawie w każdym nadmorskim kraju, a tym z Albanii sporo brakowało do europejskiego poziomu. Turyści, którzy zdecydowali się na samodzielną eksplorację kraju zazwyczaj wracali oczarowani: naturą i cenami, które w porównaniu do innych krajów, były bardzo atrakcyjne. Premier Edi Rama za cel stawia sobie stworzenie z Albanii kraju, który będzie przyciągał zagranicznych inwestorów i bogatych klientów luksusowych resortów.

Kontrowersyjne inwestycje

Z czasem południe kraju stało się bastionem plaż z płatnymi leżakami, których cena zwalała z nóg nie tylko miejscowych, ale także coraz częściej turystów. „Europejskie Malediwy” przyciągały tłumy. W ostatnich latach wielokrotnie słyszałam, że to już nie jest miejsce na odpoczynek dla przeciętnego Albańczyka, bo tych zwyczajnie na takie wakacje nie stać. To, że do tych wspaniałych plaż nie prowadziła często asfaltowa droga, to już drobny szczegół. To, że zamiast porządnego parkingu był szutrowy plac, to też niezbyt istotne. Rozwój infrastruktury nie miał już aż takiego znaczenia, turyści i tak przecież przyjadą dla wspaniałych widoków i instagramowych fotek. Frustracja rosła.

W 2024 roku w mediach pojawiły się informacje o planowanej ogromnej inwestycji (1,4 miliarda dolarów) na wyspie Sazan, największej albańskiej wyspie, o powierzchni 5,7 km². Głównymi inwestorami jest córka obecnego prezydenta USA – Ivanka Trump wraz z mężem Jaredem Kushnerem. W jednym z wywiadów Ivanka Trump powiedziała, że ona i mąż natknęli się na wyspę przypadkiem: „Niewiarygodna, piękna, 1400 hektarowa prywatna wyspa na środku Morza Śródziemnego. Byliśmy na łodzi przyjaciela i zatrzymaliśmy się na kąpiel. W zasadzie w ten sposób ją znaleźliśmy. Dopłynęliśmy do wyspy, poszliśmy na wędrówkę boso, całą drogę na sam szczyt i byliśmy po prostu oczarowani…”.

Czy naprawdę to Ivanka Trump odkryła wyspę Sazan? Źródła historyczne podają, że wyspa została zasiedlona przez ludzi już około V w. p.n.e. Miała duże znaczenie strategiczne dla tych terenów. Już Wenecjanie w XIV wieku stworzyli tam swoją pierwszą bazę wojskową. W czasach komunizmu była silnie ufortyfikowanym obszarem, zbudowano tu około 3600 bunkrów. Na części wyspy powstało miasto dla żołnierzy i ich rodzin z pełną infrastrukturą: budynkami mieszkalnymi, szpitalem, szkołą czy kinem. Wyspa była zamieszkiwana aż do początku lat 90., kiedy w Albanii upadł komunizm, a obecnie miasto – widmo można zwiedzać „szlakiem miasta duchów”. Wyspa Sazan jest częścią Morskiego Parku Narodowego Karaburun – Sazan z wyjątkową fauną i florą morską. W otaczających ją wodach pływają zółwie morskie, rekiny i delfiny.

Kolejna inwestycja ma powstać przy rozlewisku rzeki Vjosa, lagunie Narta, w okolicach Zvërnec, na północ od Vlory, gdzie mają swoje siedliska flamingi, pelikany dalmatyńskie, foki śródziemnomorskie. Część zamieszkałej tam fauny to gatunki zagrożone. Można więc zastanawiać się, jak możliwe jest, by w takich okolicznościach przyrody, na chronionych obszarach miał powstać luksusowy resort.

Zupełnie przypadkiem, akurat w 2024 roku albański parlament przyjął zmiany umożliwiające realizację tzw. strategicznych inwestycji, także na części terenów chronionych, co sprowadziło się do uproszczonych procedur administracyjnych, szybszych pozwoleń oraz możliwości przekazania państwowych gruntów w wieloletnie użytkowanie inwestorom. Od tego czasu byłam na wyspie Sazan kilkukrotnie i za każdym razem zastanawiałam się, czy nie jest to ostatni raz, kiedy mogę ją odwiedzić. Nie miałam złudzeń, że kiedy powstanie tu nowa inwestycja, to nie będzie to miejsce na moją kieszeń. Rozmawiając o tym z Albańczykami, widziałam tylko jak wzruszają ramionami i rozkładają ręce. Nieraz padały słowa „Edi Rama sprzedaje nasz kraj”. I na tym się kończyło.

Kropla, która przelała czarę

I nagle pod koniec maja coś się zmieniło. Kiedy zaczęto odgradzać drutami tereny w okolicach Zvërnec pod budowę kompleksu hotelowego, ludzie zaczęli protestować. Początkowo demonstranci domagali się wstrzymania inwestycji na terenach chronionych jako park narodowy. Sprawą sporną są także prawa własności do gruntów, które miały być przeznaczone pod inwestycje, które nie są uporządkowane od czasów wywłaszczania w komunizmie. Specjalna Struktura Antykorupcyjna (SPAK) wszczęła także śledztwo w sprawie nieruchomości, które mogą pochodzić ze spekulacji gruntami i procederu prania pieniędzy, które pierwotnie mieli zakupić ludzie powiązani z przestępczością zorganizowaną.

Protesty ekologiczne szybko zmieniły się w protesty antyrządowe. Dla wielu ludzi stały się one nie walką o jeden projekt, ale o przyszłość całego kraju. Albańczycy powiedzieli dosyć. Dosyć masowej emigracji ludzi młodych i wykształconych. Dosyć wszechobecnej korupcji. Dosyć praniu brudnych pieniędzy. Dosyć kupowaniu głosów w wyborach. Codziennie do protestujących dołączają kolejne osoby.

Kiedy rozmawiam z moim albańskim przyjacielem, Gjini mówi mi: „Protestujemy w imieniu naszych dziadków i babć, z których wielu otrzymuje emerytury w wysokości około 150 euro miesięcznie. Przy dzisiejszych cenach taka kwota często wystarcza jedynie na zakup leków, pozostawiając bardzo niewiele na żywność, ogrzewanie czy inne podstawowe potrzeby – mimo całego życia ciężkiej pracy. Protestujemy również dlatego, że wiele albańskich rodzin nadal zmaga się z problemami dotyczącymi prawa własności. Są rodziny, które mieszkają na tej samej ziemi i uprawiają ją od pokoleń, czasem od setek lat, a mimo to wciąż mają trudności z uzyskaniem odpowiednich dokumentów potwierdzających własność.

Zwykli obywatele często muszą mierzyć się z niekończącą się biurokracją i w wielu przypadkach czują presję, by płacić za dokumenty, które zgodnie z prawem powinny im po prostu należeć. (…) Dla mnie te protesty są walką o godność, sprawiedliwość i równe szanse. Chodzi o stworzenie kraju, w którym osoby starsze mogą żyć z szacunkiem, obywatele nie muszą walczyć o dokumenty, które od dawna powinny być ich własnością, system ochrony zdrowia działa sprawnie, a młodzi ludzie mogą budować swoją przyszłość bez poczucia, że są zmuszeni opuścić Albanię.”

Na wielu grupach podróżniczych pojawiają się pytania o bezpieczeństwo w Albanii w trakcie protestów. Sama w nich uczestniczyłam i nie widziałam absolutnie żadnego zagrożenia. Organizatorzy apelują do uczestników o pokojowe przejścia, ostrzegają, by nie eskalować napięć. Podczas protestów dzieci rysują flamingi na ulicach i biegają z dmuchanymi zabawkami. Ktoś w tłumie się oświadczył. Czuć, że nadchodzi zmiana. Albańczycy w końcu zobaczyli, że razem są w stanie sprzeciwić się rządowi, który ich zdaniem nie dba o przeciętnego obywatela.

Flamingi stały się symbolem protestów, nie tylko dlatego, że zamieszkują lagunę Narta, ale także dlatego, że żyją, żerują i migrują w dużych grupach. Tylko działając razem są w stanie zapewnić sobie bezpieczeństwo. To właśnie flamingi stały się metaforą solidarności Albańczyków, którzy jeszcze do niedawna nie wierzyli, że cokolwiek mogą zmienić w swoim kraju. To też pierwszy od wielu lat oddolny protest. W przeszłości wiele protestów w Albanii było postrzeganych jako wydarzenia organizowane przez partie polityczne – z partyjnymi flagami, partyjnymi interesami, a czasem także z ludźmi, którzy pojawiali się tam dlatego, że zostali do tego zobowiązani. W efekcie wielu uczciwych Albańczyków trzymało się od nich z dala, ponieważ nie czuło się przez nie reprezentowanych.

Protesty Albańczyków zwracają też uwagę w kontekście ochrony przyrody na całym świecie i gospodarowaniu zasobami naturalnymi. Przyrody, która nie ma swojego głosu i to ludzie występują w jej obronie przed innymi ludźmi. Rozwój turystyki nie może odbywać się kosztem przyrody, lokalnych społeczności i kulturowego dziedzictwa. Dziś Albańczycy są sfrustrowani tym, że rozwój turystyki przyniósł im jedynie wzrost cen żywności, cen nieruchomości i nie przełożył się na realny wzrost poziomu życia przeciętnego obywatela. Nie mają złudzeń, że na inwestycji w luksusowe obiekty, zarobią jedynie najbogatsi. Albania boryka się z brakiem siły roboczej i już jest zmuszona do ściągania pracowników z Azji, gdyż młodzi ludzie wolą robić te same prace w krajach bardziej rozwiniętych, za wyższą stawkę.

My także możemy wesprzeć Albańczyków. W dobie social mediów ważne jest, by udostępniać informacje o tym, co dzieje się w Albanii i podpisywać petycje w obronie natury. Oddolne naciski ludzi i mediów na polityków są bardzo ważne. A jeśli planujecie wakacje w Albanii, to zarezerwujcie nocleg w mniejszym, lokalnym pensjonacie, apartamencie czy hotelu prowadzonym przez Albańczyków, zamiast hotelu należącym do wielkiej korporacji. Wspierajcie małe biznesy: restauracje, bary, tour – operatorów czy lokalnych przewodników. Jak będzie wyglądać turystyka w takich krajach w przyszłości zależy także od nas.

Odwiedź nasz kanał na YouTube – www.youtube.com/@wdrodzetv

Albania w naszych artykułach:

Artykuł: Rewolucja flamingów – czy protest Albańczyków naprawdę nas nie dotyczy?
Propozycja zwiedzania: Saranda i okolice. Propozycja zwiedzania | 15+ atrakcji
Propozycja zwiedzania: Park Divjaka Karavasta – dzikie wybrzeże Albanii
Propozycja zwiedzania: Wlora i okolice – co robić w jednym z popularniejszych kurortów Albanii i jej niedalekich okolicach?
Trasa podróży: Albania w 18 dni – trasa podróży
Artykuł: Ceny w Albanii
Artykuł: Albania samochodem. Co musisz wiedzieć.
Podsumowanie: Albania w 18 dni – podsumowanie
Artykuł: 20 porad przed wyjazdem do Albanii
Plan zwiedzania: Albania w pigułce. Propozycja trasy na 7 dni.
Artykuł: Albania – czy warto?
Mapa: Mapa podróży po Albanii
Przepis: Petulla – albańskie racuchy

Albania na naszych filmach:

Wszystkie nasze filmy na mapie

Twoja subskrypcja nie może być zapisana. Spróbuj ponownie.